Afirka na bukatar dala biliyan 4.3 a kowace shekara don ma’aikatan lafiya na al’umma, in ji ministoci
- Ministocin lafiya na Afirka da abokan haɗin gwiwa sun taru a Abuja don matsawa ga samun ma’aikatan lafiya na al’umma miliyan biyu nan da 2030.
- Ministan lafiyar Najeriya ya ce nahiyar na bukatar kusan dala biliyan 4.3 a kowace shekara, inda ake samun dala 19 a kan kowace dala da aka kashe.
- Jami’ai sun ce Najeriya na da kusan 83,000 zuwa 93,000 irin waɗannan ma’aikata ga mutane fiye da miliyan 240.
Gwamnatocin Afirka da abokan haɗin gwiwarsu na ci gaba sun buɗe taro na kwanaki uku a Abuja ranar Laraba da wata sanƙo bayyananna: shirin nahiyar na samun ma’aikatan lafiya na al’umma miliyan biyu nan da 2030 ba zai tabbata ba idan babu kuɗi mai ci gaba da biya mai kyau.
Ministan Jiha na Lafiya da Jin Dadin Jama’a, Dr Iziaq Salako, ya ce kuɗin shekara ya kai kusan dala biliyan 4.3. Ya ce kowace dala da aka kashe a kan waɗannan ma’aikata ana hasashen za ta dawo da kusan dala 19 na ribar tattalin arziki da zamantakewa.
Ma’aikatan lafiya na al’umma su ne mutanen da suke ziyartar gidaje, suna ba da allurar rigakafi, duba mata masu juna biyu, bincikar cututtuka da faɗakarwa da wuri idan cuta ta ɓarke. Ga iyalai da yawa a ƙauyuka, su ne abin da ya fi kusa da asibiti.
Gibin Najeriya
Salako ya ce Najeriya na da kusan ma’aikatan lafiya na al’umma 83,000. The Nation da The Sun, suna ambaton ministan, sun ce adadin ya kai 93,000, waɗanda ke hidima ga mutane fiye da miliyan 240. Majiyoyin sun ba da adadi daban-daban na ma’aikatan nahiyar ma: Punch da The Sun sun ruwaito kusan miliyan 1.36 a watan Mayu 2026, yayin da The Nation ta ce kusan miliyan 1.06.
A faɗin Afirka, kashi 68 cikin 100 na ƙasashe membobin Ƙungiyar Tarayyar Afirka ne kawai ke ƙididdige ma’aikatan lafiya na al’umma a matsayin ɓangare na ma’aikatan lafiyarsu, in ji ministan. Kusan rabin ne kawai ke biyansu daga kasafin gwamnati, kuma kusan kashi 85 cikin 100 na ƙasashe sun dogara da masu ba da gudummawa don aƙalla rabin kuɗin.
“Ma’aikatan da ba a san su ba, ba a biya su ba, ko ba a tsara musu ba, ma’aikata ne da ba za a iya riƙe su ba,” in ji Salako, a cewar The Nation. Dr John Ovayoru, Daraktan Tsare-tsaren Lafiya, Bincike da Ƙididdiga, ne ya wakilce shi a taron.
Gwamnati ta ce tana faɗaɗa kiwon lafiya na matakin farko a ƙarƙashin Shirin Sabunta Sashen Lafiya da Ajandar Bege Sabuwa, tare da shirye-shiryen manufar ƙasa, rijistar ma’aikata da ƙarin kuɗi na cikin gida, ciki har da ta Asusun Samar da Kiwon Lafiya na Asali.
Jinkirin biyan kuɗi na korar ma’aikata
Amref Health Africa, tare da haɗin gwiwar Mastercard Foundation, sun tattauna da kusan ma’aikatan lafiya na al’umma da matasa 155 a Kenya, Habasha, Tanzaniya, Malawi da Burkina Faso. Daraktan shirinta, Mieko Makai, ta ce jinkirin biyan albashi shi ne dalilin da ya fi yawa da ma’aikata a cikin ƙasashe huɗu cikin biyar suke tunanin barin aiki. A Malawi, wasu mataimakan sa ido kan lafiya sun jira har zuwa watanni uku don biyan kuɗi.
“Ɗaukar ma’aikatan lafiya miliyan biyu tambaya ce ta adadi. Riƙe su tambaya ce ta ko wannan aiki ne da matashi zai iya gina rayuwa a kansa,” in ji Makai.
Prof Aliko Baba Ahmed, wanda ke wakiltar Africa CDC, ya yi gargaɗi cewa kuɗin masu ba da gudummawa ga lafiya ya ragu sosai tun 2021 kuma ya bukaci gwamnatoci su ƙirƙiri layukan kasafin kuɗi na musamman da saka ma’aikatan lafiya na al’umma cikin jerin albashin gwamnati. Helga Fogstad ta UNICEF ta ce ya kamata ma’aikatan su zama farkon tuntuɓar juna a kiwon lafiya, ba na ƙarshe ba, kuma ta sanar da allon ƙima na nahiyar don bin diddigin ci gaban ƙasashe.
Ana sa ran taron zai ƙare ranar Juma’a da sanarwar Abuja da taswirar hanya da ke bayyana tsare-tsare masu ƙima da alkawuran kuɗi.
