Mahama na Ghana ya nemi Birtaniya ta ba da hakuri a hukumance kan bauta da kuma mayar da kayan tarihi

Shugaban Ghana John Dramani Mahama ya yi kira ga Birtaniya da ta ba da hakuri a hukumance kan rawar da ta taka a cinikin bayi na tekun Atlantika da kuma mayar da kayan al'adun Afirka da aka kwashe a lokacin bauta da mulkin mallaka.

Mahama ya bayyana wadannan bukatu a wata sanarwa ranar Lahadi, wadda mai magana da yawunsa, Felix Kwakye Ofosu, ya fitar. Yana mayar da martani ne ga Firayim Ministan Birtaniya Andy Burnham, wanda ya ce Birtaniya a shirye take ta yi tattaunawa mai tsari da kasashen da cinikin bayi ya shafa da kuma sauraron kiraye-kirayen neman gafara a hukumance.

Burnham, a cikin jaridar The Guardian, ya bayyana cinikin bayi a matsayin "mummunan keta haddi da rashin mutuntaka" kuma ya nuna bakin ciki kan wahalar da ya haifar. Amma ya ki biyan diyya ta kudi, yana mai cewa bai kamata a dora alhakin laifukan da aka yi a wani zamani daban a kan mutanen da suke rayuwa a yau ba.

Abin da Mahama ke nema

Mahama, wanda ke aiki a matsayin Jakadan Tarayyar Afirka kan Diyya kuma shugaban Kwamitin Ba da Shawara na Duniya kan Adalcin Diyya, ya ce neman gafara kadai ba zai warware batun ba. Ya lissafa fannoni biyar na tattaunawar da ake shirin yi, wadda za ta hada Ghana, Tarayyar Afirka, Kungiyar Kasashen Caribbean (CARICOM), 'yan asalin Afirka da ke kasashen waje da kuma kasashen da suka shiga cinikin bayi.

• Neman gafara a hukumance.
• Yunkurin hadin gwiwa na kawar da wariyar launin fata da kyamar Afirka.
• Zuba jari a ilimi, kiwon lafiya, kimiyya, karfafa matasa da juriyar sauyin yanayi.
• Mayar da kayan al'adun da aka sace.
• Kawancen ci gaba don magance talauci na tsarin da kuma tsarin basussuka marasa adalci na duniya.

Ya ce tattaunawar ya kamata ta dogara kan Alkawuran Matakai na Gaba na Accra, Shirin Maki Goma na CARICOM da kuma sanarwar Tarayyar Afirka kan adalcin diyya.

Mahama ya ce ya karbi matsayin Birtaniya da "kyakkyawan fata cikin taka tsantsan da godiya". Ya kira shi wani lokaci mai muhimmanci, yana mai lura cewa Birtaniya ta kaurace wa kada kuri'a a watan Maris lokacin da Majalisar Dinkin Duniya ta amince da wani kuduri karkashin jagorancin Ghana wanda ya bayyana cinikin bayi na tekun Atlantika da bautar da aka yi wa 'yan Afirka bisa launin fata a matsayin mafi munin laifi kan bil'adama.

"Mun dade muna jira wannan ranar; bari a tuna da zamaninmu na shugabanni saboda karfin halin da muka nuna na fuskantar abin da ya gabata da gaskiya," in ji Mahama.

Ya yi nuni da manyan gidajen bauta da sansanonin Ghana a Cape Coast, Elmina da Christiansborg, inda ake tsare 'yan Afirka kafin a tura su ketare tekun Atlantika ta hanyar da aka fi sani da Kofar Babu Komawa.

Mahama ya kuma yaba wa Burnham da Sakataren Harkokin Waje na Birtaniya Ed Miliband saboda abin da ya kira jagorancinsu na dabi'a, kuma ya ce Ghana a shirye take ta yi aiki tare da Birtaniya, kasashen Afirka, CARICOM da sauran 'yan asalin Afirka da ke kasashen waje.

Abin da zai biyo baya

Burnham ya ba da shawarar yin aiki tare da kasashe masu arziki da masu zuba jari kan saukaka basussuka da sake tsarin basussuka ga kasashen Commonwealth masu rauni, inda tsohon Firayim Minista Gordon Brown zai taimaka a kokarin. Ya bayyana hakan ne gabanin taron Shugabannin Gwamnatocin Commonwealth a Antigua da Barbuda, wanda ya zo daidai da ziyarar Sarki Charles III a yankin.

Mahama ya amince cewa kasashe na iya samun sabani kan diyya amma ya bukaci kada su bar wadannan bambance-bambancen su hana tattaunawar.