NCDC ta ce kuɗin ₦10bn na zamanin Ebola ya shafi sauran annoba, kashi 2 ne kawai na abin da ake buƙata

Cibiyar Kula da Cututtuka ta Najeriya (NCDC) ta fito don share ruɗani kan kuɗin gaggawa na ₦10 biliyan da Shugaba Bola Tinubu ya amince da shi, tana mai cewa kuɗin ba don Ebola kaɗai ba ne.

A cikin sanarwa ranar Litinin, Darakta-Janar na NCDC Dr Jide Idris ya ce an nemi kuɗin ne don ƙarfafa garkuwar ƙasar kan cututtuka da dama da ke barazana ga 'yan Najeriya a kai a kai. Waɗannan sun haɗa da Ebola, zazzabin Lassa, kwalara, sankarau, diphtheria, kyanda, mpox da juriyar magunguna.

Wannan bayani ya zo ne bayan Najeriya ta tabbatar da wata cutar Ebola ta Bundibugyo da ta shigo ƙasar ranar 20 ga Oktoba 2026, wadda ita ce ta farko cikin shekaru 12. Wannan tabbatarwa ta haifar da muhawara a tsakanin jama'a kan yadda aka amince da ₦10 biliyan da kuma inda kuɗin ya tafi.

Inda kuɗin ya tafi

Idris ya ce an fitar da kuɗin kai tsaye ga NCDC, ba ga Kwamitin Shugaban Ƙasa kan Cutar Ebola ba, wanda Babban Sakataren Shugaban Ƙasa ke jagoranta. Ya bayyana cewa an kafa kwamitin ne don daidaita martanin ƙasa, yayin da hukumar ke gudanar da aikin tsaron lafiya gaba ɗaya.

Ya ce Shugaba Tinubu ya amince da ₦10 biliyan a watan Yuni 2026, lokacin da barkewar Ebola a Jamhuriyar Dimokraɗiyyar Kongo ta zama gaggawa ta duniya.

A cewar shugaban NCDC, kuɗin da hukumar ke samu yana ƙaruwa: daga ₦4 biliyan a 2024 zuwa ₦7 biliyan a 2025, da ƙarin kuɗin shiga na ₦5 biliyan a wannan shekarar. Kasafin 2026 ya tanadi ₦22 biliyan.

Duk da haka, Idris ya yi jayayya cewa ₦10 biliyan kaɗan ne idan aka kwatanta da abin da Najeriya ke buƙata a zahiri. Ya ce kuɗin da Shirin Ayyukan Ƙasa na Tsaron Lafiya (NAPHS 2.0), wanda zai gudana daga 2025 zuwa 2029, ya kai kusan ₦522 biliyan cikin shekaru biyar, wato kusan ₦104.4 biliyan a kowace shekara.

A kan wannan, ₦10 biliyan ya shafi kusan kashi biyu ne kawai cikin ɗari na buƙatun shekara.

Ya kuma ambaci Hukumar Sa ido kan Shirye-shiryen Duniya, wadda ta kiyasta cewa ƙasa na buƙatar dala 1 zuwa 2 ga kowane mutum a kowace shekara don samun shiri mai kyau kan annoba. Ga yawan jama'ar Najeriya kusan miliyan 240, wannan ya kai tsakanin dala miliyan 240 da dala miliyan 480 a kowace shekara.

"Rabon ₦10 biliyan bai isa ba don biyan buƙatun tsaron lafiyar Najeriya gaba ɗaya," in ji Idris.

Babu cutar Ebola a yanzu, amma ana ci gaba da lura da waɗanda suka yi mu'amala

Kan barkewar cutar da kanta, Idris ya ce Najeriya ba ta da wata cutar Ebola a lokacin da aka fitar da sanarwar. An tabbatar da cutar da ta shigo ƙasar a dakin gwaji ranar 20 ga Oktoba, cikin sa'o'i 24 bayan faɗakarwa a Abuja.

Ya ce ana lura da duk waɗanda aka gano sun yi mu'amala da su kowace rana, kuma za a ci gaba da sa ido har sai na ƙarshe cikin su ya cika kwana 21 na lura ba tare da alamun cutar ba.

"Ba mu fita daga daji ba tukuna," in ji shi.

Idris ya ce halin da ake ciki a yanzu bai ba da hujjar dage zaɓe ba, ko hana taron jama'a, ko takaita tafiye-tafiye. A maimakon haka, NCDC ta fitar da jagorori ga masu shirya manyan taro domin su gudana lafiya.

Ya roƙi 'yan Najeriya su duba bayanai ta hanyoyin hukumar na hukuma kafin su yaɗa su, yana mai gargaɗin cewa jita-jita da firgici na iya raunana martanin.

"Ebola barazana ce ta lafiya, ba kayan aikin siyasa ba, kuma kimiyya ce, ba jita-jita ba, za ta jagoranci wannan martanin," in ji shi.

Abin da zai biyo baya: NCDC ta ce za ta ci gaba da sanar da jama'a kan martanin Ebola da kuma yadda ake amfani da kuɗin taimakon. Lokacin lura da waɗanda suka yi mu'amala na kwana 21 zai tabbatar da lokacin da za a iya ayyana Najeriya ba ta da wannan fargaba.