WHO ta ce matakai shida na yanayi da lafiya za su iya ceton rayuka miliyan 1.6 a shekara

Hukumar Lafiya ta Duniya (WHO) ta ce wasu matakai masu amfani da ke danganta manufofin yanayi da lafiyar jama'a za su iya hana kusan mutuwar mutane miliyan 1.6 a kowace shekara, a cewar wani rahoto da hukumar ta Majalisar Dinkin Duniya ta fitar ranar Laraba.

Rahoton ya fito ne kwanaki kadan kafin shugabannin duniya su taru a Turkiyya domin COP31, taron shekara-shekara na Majalisar Dinkin Duniya kan sauyin yanayi. Babban jigon rahoton abu ne mai sauki: yawancin illar da yanayi mai dumama ke yi wa lafiyar dan adam ana iya kaucewa da kayan aikin da gwamnatoci suke da su tuni.

Daga cikin matakan shida da WHO ta lissafa akwai tsarin gargadi da wuri wanda ke sanar da al'ummomi game da zafi mai hadari, da tsarin ruwa da tsaftar muhalli da aka gina don jure matsalolin yanayi. Har ila yau, ta ba da shawarar ingantaccen tsaftar hannu, da sauya zuwa man fetur mai tsafta domin dafa abinci a gida, da sanya farashi kan man fetur domin a nuna ainihin kudinsa.

Abin da alkaluman ke cewa

A cewar rahoton, aiwatar da matakan shida tare zai kawo abin da WHO ta kira riba uku: jama'a masu lafiya, karancin hayaki da tattalin arziki mai karfi.

Hukumar ta kiyasta cewa matakan za su iya hana kusan tan biliyan 16.7 na carbon dioxide shiga sararin samaniya a kowace shekara. A bangaren kudi, ta ce ribar da za a iya samu ta kai dala tiriliyan 5.4 a kowace shekara, tare da karin kusan dala tiriliyan 4 daga rayukan da aka ceto, bala'o'in da aka kaucewa da karancin kudin kula da lafiya.

Daraktan WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus ya ce rikicin yanayi rikicin lafiya ne kuma, amma ya jaddada cewa yawancin illar ana iya hana su ta amfani da kayan aikin da ake da su tuni. Ya ce rahoton ya nuna cewa fadada ayyuka da aka tabbatar kuma masu sauki zai iya ceton rayukan miliyan da yawa, tare da mafi girman riba a kasashen da suka fi bukata.

Hukumar ta fito fili game da iyakokin aikinta. Ta ce hasashen ya dogara ne kan yanayi masu tsauri, kuma gibin bayanai da sauran abubuwan da ba a tabbatar da su sun shafi kiyasin.

Me ya sa yake da muhimmanci ga Najeriya

Ga 'yan Najeriya, rahoton ya tabo matsalolin da aka saba da su tuni: zafi mai tsanani, ruwan sha mara aminci, man dafa abinci mai datti da tsarin kiwon lafiyar jama'a da ke cikin matsin lamba. Ingantaccen makamashi na gida da ingantaccen ruwa da tsaftar muhalli irin wadannan matakan ne da za su bayyana kai tsaye a karancin cututtuka da karancin kudin da gidaje ke kashewa kan magani.

Tedros ya roki shugabannin da za su je COP31 da su sanya lafiya a tsakiyar shawarwarin yanayi. Ko gwamnatoci za su bi wannan shawara, da kuma yadda za a samar da kudin matakan, zai kara bayyana a taron.