ActionAid ta bukaci gwamnatin tarayya ta bayyana tushen kudaden da za a biya tallafin N50,000 da kuma yadda za a zabi wadanda za su amfana

ActionAid Nigeria ta bukaci gwamnatin tarayya ta bayyana yadda za ta biya da kuma gudanar da shirin tallafin kudi na N50,000 ga talakawa da masu rauni a Najeriya. Kungiyar ta ce ya kamata 'yan Najeriya su san inda kudin ke fitowa, wadanda za su karba da kuma yadda za a isar da su.

Wannan kiraye-kirayen ya zo ne bayan da Ministan Harkokin Dan Adam da Rage Talauci, Dr Bernard Doro, ya sanar da Shirin Bayar da Agajin Gaggawa da Daidaitawa na Kasa (NERSI) a ranar 30 ga Oktoba, 2026, yayin da farashin abinci, sufuri da gidaje ke ci gaba da hauhawa.

A cikin wata sanarwa da aka fitar a Abuja ranar Lahadi, daraktan ActionAid na kasar, Andrew Mamedu, ya ce ya kamata gwamnati ta bayyana ko ana samun kudin shirin ne daga kasafin kudin da ake da shi, karin kasafi, ajiyar kudi daga gyare-gyaren tattalin arziki, tallafin ci gaba ko wata hanyar. Ya kuma nemi jimillar kudin da aka ware, adadin da aka saki da kuma kudin gudanarwa.

"Tallafin kudi kai tsaye na iya ba da agajin gaggawa, amma irin wannan shisshigi dole ne ya kasance cikin gaskiya, daidaito da kuma dorewa," in ji Mamedu.

Na wata-wata ko na lokaci guda?

ActionAid ta nuna rashin jituwa game da bayanin biyan kudin. Ta ce ministan ya bayyana tallafin a matsayin na wata-wata, yayin da shafin yanar gizon shirin na hukuma ya kira shi tallafi na lokaci guda. Kungiyar tana son gwamnati ta fayyace wanne ne, da kuma tsawon lokacin da za a biya wadanda suka amfana.

Ta kuma bayyana kudin a bayyane. Biyan N50,000 kowace wata ga gidaje miliyan daya zai kai Naira biliyan 50 kowace wata. Idan aka fadada zuwa gidaje miliyan biyar, zai kai Naira biliyan 250 kowace wata, in ji kungiyar, tana mai cewa wannan sikelin yana bukatar kasafin kudi na gaskiya, sa ido daga majalisa da rahoton jama'a akai-akai.

Game da wadanda za su karba, ActionAid ta ce an bayar da rahoton cewa za a zabi wadanda za su amfana ta hanyar Rajistar Jin Dadi ta Kasa da kuma bayanan shaidar dan kasa da aka tabbatar. Ta lura cewa Ofishin Hadin Gwiwar Tsare-tsaren Jin Dadi na Kasa (NASSCO) ya ce rajistar tana dauke da fiye da gidaje miliyan 20 na talakawa da masu rauni. Amma kungiyar ta tambayi yaushe aka sabunta rajistar da kuma yadda za a kama iyalan da suka fada cikin talauci kwanan nan.

Ta bukaci gwamnati ta ba da fifiko ga gidaje da mata ke jagoranta, nakasassu, 'yan gudun hijira na cikin gida, tsofaffi da al'ummomin karkara masu rauni. Ta kuma yi gargadi kan dogaro da shaidar dan kasa kawai, waya ko asusun banki, kuma ta yi kira da a samar da hanyar da za a yi korafi da tantance wadanda ba a saka su cikin rajistar ba.

Gargadi kan siyasa

Yayin da zaben 2027 ke gabatowa, ActionAid ta yi gargadi kan mayar da shirin ya zama kayan aikin siyasa.

"Kariya ta zamantakewa ba wata alfarma ta siyasa ba ce ko aikin sadaka; nauyi ne na gwamnati a kan 'yan kasarta," in ji Mamedu.

Kungiyar ta lissafa bukatu shida, da suka hada da buga tushen kudin, kasafin kudin da aka amince da shi da kuma jadawalin lokaci; fayyace ko N50,000 na lokaci guda ne ko na wata-wata; da kuma bayyana ka'idojin cancanta da kuma adadin wadanda za a yi wa a kowace jiha da karamar hukuma. Ta kuma son a gudanar da zaben masu ba da sabis na biyan kudi ta hanyar dijital a fili, da bincike mai zaman kansa kan biyan kudi, da sa ido daga kungiyoyin farar hula masu inganci da kuma matakan kariya daga karkatar da kudade.

Baya ga kudin, ActionAid ta yi kira da a karfafa manufofi kan ayyukan yi, kiwon lafiya mai sauki, ingantaccen ilimi, tabbatar da abinci da kuma ayyukan gwamnati don magance tushen talauci.

Me zai biyo baya

Gwamnati ba ta amsa bukatun ba tukuna. ActionAid ta bukaci 'yan Najeriya su sa ido kan shirin kuma su kai rahoton duk wani rashin daidaito, wariya ko karkatar da kudi ga cibiyoyin sa ido da kungiyoyin farar hula.