NITDA za ta ƙara duba tsaron yankin yanar gizo yayin da hare-haren yanar gizo suka kai 4,361 a mako

Ƙungiyoyin Najeriya suna fuskantar matsakaicin yunƙurin hare-haren yanar gizo 4,361 kowace mako, a cewar alkaluman Check Point Research da aka ambata a wani taron yanar gizo kan tsaron yanar gizo ranar Lahadi. Matsakaicin duniya kusan 2,270 ne, wanda ke nufin ƙungiyar Najeriya ta yau da kullum tana fuskantar kusan ninki biyu na yunƙurin.

Adesola Akinsanya, shugaban Ƙungiyar Rajistar Intanet ta Najeriya (NiRA), wadda ke gudanar da rajistar yankin .ng na ƙasar, ne ya raba alkaluman. Taron ya mayar da hankali kan Tsarin Sunan Yanki (DNS), littafin adireshi na intanet, wanda ke juya sunayen shafukan yanar gizo zuwa adiresoshin lambobi da kwamfutoci ke amfani da su.

Lokacin da maharan suka yi kutse a wannan tsarin, mutum na iya rubuta adireshin yanar gizo daidai amma har yanzu ya faɗa a wani shafi na ƙarya da aka gina don sace kalmomin sirri ko bayanan biyan kuɗi. Kariya daga wannan ita ce DNSSEC, gajeriyar Domain Name System Security Extensions, wadda ke ƙara sa hannun dijital domin burauza ya iya tabbatar da cewa rikodin adireshin shafi na gaske ne.

Me ya sa yake da muhimmanci ga kuɗin ku

Akinsanya ya ambaci bayanan Hukumar Tsare-Tsaren Kuɗi ta Bankunan Najeriya (NIBSS) da suka nuna zamba a biyan kuɗi na dijital ta kai ₦25.85 biliyan a 2025. Ya yi gargaɗin cewa ƙarancin rahotannin abubuwan da suka faru na iya nufin rashin bayar da rahoto maimakon ingantaccen tsaro.

"Tsaron DNS ba sha'awa ce ta fasaha ba. Tambaya ce ta tattalin arziki," in ji shi.

Ga talakawan Najeriya, yankin da aka sace na iya nufin shafin banki ko na gwamnati na ƙarya da ya yi kama da na gaske, katsewar damar samun ayyuka, ko rashin amincewa da biyan kuɗi a kan layi. Hukumar Ci Gaban Fasahar Sadarwa ta Ƙasa (NITDA) yanzu tana shirin haɗa tsaron DNS cikin kimantawar tsaron yanar gizo da take yi wa Ma'aikatun, Sashe da Hukumomi (MDAs).

Darakta-Janar na NITDA Kashifu Inuwa Abdullahi, wanda Oluwasegun Falayan ya wakilta, ya ce mallakar yankin gwamnati ba ya isa shi kaɗai.

"Ba ya isa kawai a sami yanki ba, dole ne a tsare shi kuma a sa hannu a kansa," in ji shi.

Hukumar kuma tana son shafukan yanar gizo na gwamnati a yankin .gov.ng su rungumi DNSSEC.

Rungumar har yanzu ƙasa ce

15 ne kawai daga cikin 164 rajista da aka amince da su a Najeriya suka rungumi DNSSEC, in ji Akinsanya, yana mai cewa adadin bai isa ba. Ya bukaci ƙungiyoyi su duba wanda ke iko da asusun yankinsu, su kunna tabbatarwa ta hanyoyi da yawa, kuma su sami cikakken shiri don sauye-sauyen da ba a yarda da su ba a rikodin yanki.

Ya kuma yi gargaɗin cewa DNSSEC ba maganin kowane ciwo ba ne. Ba ya ɓoye hanyar sadarwa, ba ya hana hare-haren hana aiki, kuma ba ya karewa daga sace bayanan shiga rajista, kuma tsarin da ba a daidaita shi ba zai iya sa shafi ya zama mara isa ga wasu masu amfani.

Daniel Onyekpeze, wanda ke jagorantar magance abubuwan da suka faru a Ƙungiyar Mayar da Martani kan Kwamfuta ta Najeriya (ngCERT) a ƙarƙashin Ofishin Mai Ba da Shawara kan Tsaron Ƙasa, ya ba da shawarar Dokar Zartarwa da za ta ba DNSSEC matsayin Muhimmin Abin More Rayuwa na Ƙasa na Bayanai, wanda zai shafi bankuna da gwamnati.

SP Kuma Ikyereve na Cibiyar Yaki da Laifukan Yanar Gizo ta Ƙasa ta Rundunar 'Yan Sandan Najeriya ya ce zamba ta hanyar yaudara (phishing) ita ce kan gaba a cikin shari'o'in da aka bayar da rahoto, yayin da Lateef Hamzat na CyberPlural ya ce hare-haren suna ƙaura daga mutane zuwa dukan tsarin.

Me zai biyo baya: NITDA ta ce tsaron DNS yanzu zai kasance wani ɓangare na kimantawarta ga hukumomin gwamnatoci. NiRE na neman haɓakar kashi 30 cikin ɗari a rajistar .ng amma ta ce ba za ta faɗaɗa ba tare da isassun ƙa'idodin tsaro ba.