Rabin bankuna da fintech da aka bincika ba su fara ajiye bayanai a cikin gida ba kafin wa'adin Janairu

Rabin cibiyoyin hada-hadar kudi da Hukumar Haɓaka Fasahar Sadarwa ta Ƙasa (NITDA) ta bincika ba su fara aikin ajiye bayanan biyan kuɗi a cikin Najeriya ba, yayin da wa'adin 1 ga Janairu, 2027 ya rage kusan makonni tara.

Binciken ya shafi bankuna 44, fintech da masu samar da sabis na biyan kuɗi. Ashirin da biyu ba su fara aiwatar da ka'idojin ajiye bayanai a cikin gida ba, a cewar sakamakon da aka gabatar a wata tattaunawa ta ka'idoji a Legas ranar Laraba.

NITDA da Babban Bankin Najeriya (CBN) ne suka shirya taron, wanda ya tara masu kula, shugabannin bankuna, ma'aikatan fintech da masu samar da fasaha.

Dokta Muhammad Aminu Lawal, mataimaki na musamman kan sauye-sauyen dijital ga Darakta-Janar na NITDA Kashifu Inuwa Abdullahi, ne ya gabatar da sakamakon. Ya taƙaita gibin cikin sauƙi: “An yi taswira; kasafin kuɗi, kwangiloli da ƙaura suna baya.”

Abin da binciken ya gano

Cibiyoyi ashirin da shida, wato kashi 59 cikin ɗari, sun ce sun kammala matakan da ake buƙata ko kuma suna sa ran kammalawa kafin wa'adin. Goma sha biyar sun ce da wuya ko ba za su iya ba, uku kuma ba su iya cewa komai ba.

Gabatarwar ta ƙidaya kashi 59 a matsayin waɗanda ke kan hanya, kashi 34 kuma a matsayin waɗanda ke cikin haɗari. Ta jaddada cewa amsoshin nasu ne, ba a bayyana sunayensu ba, kuma ba su zama cikakken duba bin ka'ida ba.

Yawancin cibiyoyi sun san irin bayanan da ka'idojin suka shafa: kashi 70 sun gano bayanan da tsarin da abin ya shafa, kashi 52 kuma sun yi taswirar inda ake ajiye su. Kaɗan ne suka koma aiki. Kashi 25 ne kawai suka sami amincewar hukumar gudanarwa ko shugabanni da kasafin kuɗi, kashi 23 sun rattaba hannu kan masu samar da sabis na cikin gida, kashi 18 kuma sun fara ƙaura tsarin.

Rashin bayyanar ka'idoji babban cikas ne. Kashi 64 suna son a bayyana ma'anar “bayanan ma'amalar biyan kuɗi”, kashi 38 kuma sun tambayi abin da ake nufi da bayanai “a ajiye su kuma a sarrafa su a Najeriya”. Cibiyoyi 29 sun ce shirye-shiryensu ya dogara kan samun wannan bayani.

Rabi sun ce suna aiki bisa zato yayin da suke jira, kashi 16 kuma sun ce an dakatar da wani gagarumin aiki.

Me ya sa yake da muhimmanci

CBN na son bayanan biyan kuɗi da aka ƙirƙira a Najeriya a ajiye su kuma a sarrafa su a cikin gida domin ta iya sa ido kan ma'amaloli da shiga tsakani idan ya zama dole. Rakiya Opemi Yusuf, darakta a Sashen Kula da Tsarin Biyan Kuɗi na CBN, ta ce hukumar na buƙatar ganin wanda ya fara biyan kuɗi, abin da aka biya da kuma ko an yi nasara.

Ta ce ka'idar ba ta tilasta wa masu karɓar kuɗi daga ƙasashen waje su bayar da bayanan abokan cinikinsu ba.

Mataimakin Gwamnan CBN kan Kwanciyar Tsarin Kuɗi Lamido Abubakar Yuguda ya yi gargaɗin cewa ajiye bayanai a cikin gida kaɗai ba zai kiyaye tsarin ba. “Ajiye bayanai a cikin gida kaɗai ba ya tabbatar da tsaro,” in ji shi, yana ƙara da cewa bankuna ne ke da alhakin haɗarin da ke tattare da masu samar da fasaha na waje.

Kan aiwatarwa, CBN ta ce ta fi son yin aiki tare da cibiyoyi kuma takunkumi ba shine matakinsu na farko ba, ko da yake yin watsi da doka da gangan zai jawo hukunci. Ba a sanar da wani canji a wa'adin ba.

Cibiyoyi sun nemi masu kula da su ba da matakai na lokaci-lokaci ko bisa la'akari da haɗari, tsarin keɓancewa bayyananne da jagora a rubuce kan kwangilolin da ake da su. Binciken ya ce bin ka'ida “na iya isa ga kusan shida cikin goma, amma ba tukuna ga sauran ba”, inda bayyanar ka'ida ita ce hanya mafi muhimmanci.

Abin da zai biyo baya: CBN ta ce tana nazarin ra'ayoyin binciken kuma za ta yi la'akari da shawarwari bisa cancantarsu. Har sai an fitar da jagora a rubuce, da yawa daga cibiyoyin za su ci gaba da shiryawa maimakon ƙaura.